Wat als
Tasmaanse roman over een kettingreactie naar de atoombom.
Iedereen heeft wel eens gedacht: wat als mijn moeder met iemand anders was getrouwd, wat als ik in een ander land was geboren. Zaken en gevolg, het is de geschiedenis van de wereld. Wat als Hitler nooit aan de macht was gekomen, wat als Trump Iran niet had aangevallen. En zo heeft de Tasmaanse schrijver Richard Flanagan een fraai boek geschreven over de atoombom, die uiteindelijk van grote invloed was op zijn eigen leven.
The World Set Free
Hij begint bij de Engelse schrijver H.G. Wells, die in de tijd dat hij een relatie had met de schrijfster Rebecca West, zijn boek The World Set Free publiceerde (1914). Deze koning van de science fiction beschrijft hierin een bom zo krachtig dat die hele steden kon uitwissen. Terwijl in die tijd al aarzelend met radium werd omgegaan, was de nucleaire wereld niet ver weg meer. Volgens Flanagan inspireerde het boek de Hongaarse wetenschapper Leó Szilárd tot het uitvinden van de nucleaire kettingreactie, waarna de Amerikanen zich vastbeten in het uitvinden van de atoombom.
Later zou het vliegtuig Enola Gay en zijn bemanning onder aanvoering van kapitein Paul Tibbets dood en verderf zaaien in Hiroshima. Met verstrekkende gevolgen.
De smalle weg naar het noorden
Richard Flanagan trekt de lezer op zijn eigen wijze door deze wereldgeschiedenis, die zeker in deze tijden genoeg te denken geeft. Hij mixt historie met de verhalen rond zijn eigen geschiedenis, waaronder die van zijn vader die de Japanse gevangeniskampen overleefde, werkend aan de Birmese spoorlijn. Dit alles heeft Flanagan gebruikt voor zijn roman De smalle weg naar het noorden, waarin zoveel gruwelijkheden staan beschreven, dat ik het boek zelfs niet heb uitgelezen.
Maar Vraag 7, dat ook rondom genoeg narigheid draait, is lichter te verteren, ook al omdat Flanagan zoveel draadjes aan elkaar probeert te knopen en hij de diverse kanten van het kwaad probeert te belichten. Het boek fascineert door kleine feiten, door de menselijkheid die onmenselijk wordt, of omgekeerd, door een stukje geschiedenis van de mens in al zijn facetten, die hij verbindt met zijn geschiedenis in Tasmanië.
Kettingreactie
Richard Flanagan begon zijn literaire carrière met verhalen rond zijn familie en de nieuwe inwoners van Tasmanië en Australië. Over immigranten, gevangenen en kolonisten die niet weten hoe ze met de originele bewoners van het land moeten omgaan. In zijn laatste twee romans zijn de gruwelijkheden van de Tweede Wereldoorlog geslopen. De smalle weg naar het noorden gaat over een arts die eindigt hij in de hel van de Birmaspoorweg, in Vraag 7 laat hij heel inventief een kettingreactie zien die zal leiden tot het bombardement op Hiroshima en enkele dagen later op Nagasaki. En tot zijn geboorte.
Zijn beste werk
Richard Flanagan is een begaafde verteller, zelfs als het om gruwelijke aspecten van het leven gaat. Door veel details, kleine weetjes of fantasietjes blijven zijn verhalen kleurrijk en weet hij de lezer bij zich te houden. Vraag 7 kan wel eens zijn beste werk tot nu toe zijn.
Richard Flanagan – Vraag 7 (Question 7, vert. Thijs van Nimwegen), Koppernik 2026
Leestips
Van Richard Flanagan:
De dood van een riviergids
Het boek van Gould
De terrorist
Verlangen
De smalle weg naar het noorden
Over geleerden en het maken van de atoombom:
Benjamin Labatut – De MANIAC