De teloorgang van de adel
Familiegeschiedenis van een adellijke familie uit Hongarije.
Edmund de Waal – De haas met de amberkleurige ogen
Familiegeschiedenis van een oorspronkelijke rijke joodse familie uit Rusland.
Hoe beschrijf je een familie die dankzij oorlogen en politieke omwentelingen hun door generaties opgebouwd bezit verliest? De Zwitserse schrijver Nelio Biedermann komt uit de Hongaarse familie Lázár, rijk geworden in de graan- en houthandel. Ooit, in de tijd van het Oostenrijk-Hongaarse rijk, bezaten ze kastelen, boerderijen en huizen. Nu vertelt Biedermann vertelt over een familie zoals de zijne en trekt je zo door de turbulente geschiedenis van Hongarije in de 20ste eeuw.
Lázár wordt in stukken verteld, in scènes. Het begint in een kasteel in Hongarije, waar de familie haast gothische trekjes vertoont. Geheime minnaars, mensen verdwijnen in het omringende donkere bos, een broer kan naar het gekkenhuis, kinderen worden geboren. Wanneer de oorlog uitbreekt, moet de familie vluchten. Ze worden achterhaald door de Russen en weer later vervalt Hongarije tot een communistische staat en zal de familie op een boerderij te werk worden gesteld, waar de twee kleinkinderen opgroeien en naar Boedapest trekken. Maar ook daar zijn ze hun leven niet zeker.
Nelio Biedermann houdt afstand van zowel zijn personages als de geschiedenis. Ook al is de impact groot van de geschiedenis op het leven van de Lázárs. Vreemdgaan, moorden, verkrachtingen, maar ook hevige liefdes, zij leiden de verhalen door het turbulente Hongarije van de 20ste eeuw, waardoor het verhaal serieus maar niet te zwaar is uitgevallen.
Maar er mist passie in Lázár. Ook al dwaalt Pista pagina’s lang door het vernietigde Boedapest op zoek naar zijn grote liefde Mathilda, we voelen net niet met hem mee. Ook al wilt hij zijn zus Eva beschermen, het voelt niet als echt. Een familie- en wereldgeschiedenis met elkaar vervlechten vraagt om meer. Waar het boek met kleurrijke karakters begint, verzandt het in gemiddelde personages, ook al zijn het halve revolutionairen.
Nee, neem dan de Engelse schrijver en pottenbakker Edmund de Waal die zijn familiegeschiedenis op passionele wijze via een verzameling Japanse netsukes vertelt in De haas met de amberkleurige ogen. Ook deze rijke familie verloor alles in de oorlog en spreidde zich uit over de wereld.
De joodse familie Ephrussi verdiende haar eerste geld in de graanhandel in het Russische Odessa, waarna ze na jodenvervolgingen deels in Parijs en deels in Wenen neerstreken, waar ze indrukwekkende huizen neerzetten. Het is dan nog even voordat de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, maar langzaam maar zeker zorgt jodenhaat voor steeds meer beperkingen. In het begin kunnen ze veel afkopen met hun geld, maar langzaam maar zeker brokkelt hun macht af en moeten ze hun vege lijf redden.
De haas met de amberkleurige ogen wordt echter verteld naar aanleiding van de netsukes, die eerst door Charles worden verzameld in Parijs, toen te midden van het impressionisme ook kunst uit Japan een ware rage werd onder zowel kunstenaars als kunstkopers. Charles zendt de verzameling netsukes als huwelijksgeschenk naar zijn neef in Wenen, waar ze, toen het Ephrussi paleis door de fascisten in beslag werd genomen, op wonderbaarlijke wijze gered werden. De verzameling eindigt in Japan, bij Charles’ broer Iggy, die daar het leven heeft omarmd. Waarna de schrijver de prachtige houten en ivoren beeldjes van Iggy erft.
De impact van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog is hetzelfde als in Lázár, maar Edmund de Waal is een enorme passionele verteller, die de kunst erbij haalt en zijn karakters niet te vlak afbeeldt. Hij neemt dan weliswaar veel meer pagina’s voor zijn verhaal maar legt de sfeer uit die tijd vast, niet alleen tijdens de angstige momenten, maar ook van die van feesten en partijen. Bovendien geeft hij een onderhoudende weergave van vooroorlogse tijden in Parijs en in Wenen, en zelfs van Japan na de Tweede Wereldoorlog.
Nelio Biedermann zou niet zo kortademig zijn geschiedenis moeten vertellen en meer passie voor zijn personages moeten tonen. Lázár is een boek voor mensen die geen zin hebben zich door een dikke familiegeschiedenis heen te wurmen zoals die van de Buddenbrooks of de De haas met de amberkleurige ogen, maar liever een verkorte familiegeschiedenis tot zich nemen, die in dezelfde tijd speelt. Het boek is niet slecht, maar het mist passie.
Nelio Biedermann – Lázár (Lázár, vert. Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen), Atlas Contact 2026
Edmund de Waal – De haas met de amberkleurige ogen (The Hare With Amber Eyes, vert.Willke Lempens), Mistral 2010
Leestips
Familieromans en de Tweede Wereldoorlog:
Edmund de Waal – De haas met de amberkleurige ogen
Daniel Kehlmann – Lichtspel
Thomas Mann – De Buddenbrooks
Sylvia Tennenbauw – De Wertheims
Colm Toíbin – De tovenaar
Uwe Johnson – Een jaar uit het leven van Gesine Cresspahl