Zeg het met bloemen
Duitse roman over een vrouw in Maagdenburg gedurende de twintigste eeuw.
In het Mauritshuis te Den Haag hangt een vrolijk boeket bloemen aan de muur: Vaas met bloemen in een venster, van de schilder Ambrosius Bosschaert de Oude. Het is uit ca. 1618. Er wordt gezegd dat er zo’n 30 verschillende bloemsoorten in schitteren. Ik heb er echter niet zoveel kunnen ontdekken. Ook de Duitse schrijfster Annett Grössner kennelijk niet. Zij heeft elke bloemsoort als titel voor de hoofdstukken van haar roman gekozen en kwam tot onder de 25, daar ze ook een vlieg, libelle en slakkenhuis heeft genoemd, die ook op het schilderij tussen de bloemen kruipen en liggen.
Het schilderij zelf komt in twee scènes van het boek voor. Maar de bloemen zijn bijna niet van de pagina’s te slaan. Boeket voor een onbekende is het verhaal van een bloemiste, die dankzij de oorlog haar bloemenwinkel verliest, maar nooit haar liefde voor bloemen en boeketten schikken.
Een bloemenwinkel in donkere tijden
Hanna Krause begon haar bloemencarrière in de bloemenzaak van haar zus, totdat ze haar eigen zaak kon openen in de volkswijk Knettergebergte in Maagenburg. Als telg uit een arbeidersgezin probeert ze deze groep te verwennen met haar bloemen, zoals bescheiden boeketjes, die ze met veel inventiviteit samenstelt. Ze trouwt met Karl en zal zes kinderen krijgen.
Het verhaal begint in 1932, in de tijd dat het facisme langzaam aan populariteit wint in Duitsland. De tijden zijn niet al te vrolijk met steeds meer patrouillerende SA aanhangers op straat. Niet bepaald gouden tijden voor een bloemenwinkel. Ook al wordt Hanna geholpen door haar schoonmoeder Sybille, de steeds grimmiger wordende tijden dwingen haar de winkel op te geven, waarna ze kraanmachiniste wordt in de Krupp fabriek, waar onder andere pantservoertuigen werden gemaakt.
Vogelvlucht door de geschiedenis
Twee van haar kinderen zullen de oorlog niet overleven, net zoals een been van Karl. Maar Hanna blijft positief denken, vecht zich door de na-oorlogse tijd en kan tenslotte nog even proeven aan de zestiger jaren met al zijn gemakken en vernieuwingen.
Het is een vogelvlucht door een heel zware tijd. Hitler die de macht naar zich toe trekt, de Tweede Wereldoorlog, de bombardementen waarbij het centrum van Maagdenburg, en ook de winkel van Hanna, totaal werd verwoest, de naoorlogse tijd waarin de bezettingsmachten het voor het zeggen hadden en tenslotte een relatieve tijd van vrede en vrijheid.
Van winkeleigenaar tot kraanmachiniste
De schrijfster heeft een bepaalde afstand gecreëerd tussen de historische verschrikkingen en het leven van Hanna. Ze trekt de bloemiste met redelijke snelheid door de tijd, van winkeleigenaar tot kraanmachiniste, van moeder van 6 kinderen, tot moeder van 4, eindigend in die wonderbaarlijke tijd van de jaren 60, waarin nieuwe woonblokken een verademing waren na te hebben gebivakkeerd in kleine, armoedige kamers.
Een mysterieuze opdrachtgever
Net voordat Hanna haar winkel moest opgeven en de oorlog uitbrak, kwam er een gedistingeerde heer haar winkel binnen die haar een foto van Vaas met bloemen in een vensterbank liet zien. Hij wilde dat Hanna voor hem zo’n zelfde boeket zou samenstellen. Hanna vindt de opdracht onmogelijk, daar de bloemen niet in dezelfde tijd bloeien. De mysterieuze man dringt echter aan en betaalt haar een behoorlijke som geld als voorschot. Hanna zal de man nooit meer terug zien, ook al was het haar op een dag gelukt het boeket bloemen bijna te reproduceren.
Het is misschien niet per se dit boeket dat Hanna overeind houdt in de moeilijke tijden, het is vooral haar liefde voor bloemen. Overal waar ze komt te wonen creëert ze tuintjes en plekken waar ze kan zaaien en oogsten. Die bloemenliefde in een stad vol oorlogsellende geeft het verhaal hoop.
Een verhaal dat binnenkomt
Annett Grössner heeft een juist tempo en een lichte toon weten te vinden voor het verhaal over een gewone vrouw die in donkere tijden probeert te overleven. Van bloemiste, kraanmachiniste tot huisvrouw. Over het moeilijke leven voor, tijdens en na de oorlog in Duitsland, een tijd waarin je op je woorden moest passen, altijd op je hoede moest zijn: een zwarte bladzijde uit de geschiedenis. Een verhaal dat binnenkomt.
Annett Grössner – Boeket voor een onbekende (Schwebende Lasten, vert. Ralph Aarnout), Cossee 2026
Leestips
Duitse arbeiders:
Alfred Doblin – Berlijn-Alexanderplatz
De oorlog overleven:
Nelio Biedermann – Lázár
Paulus Hochgatterer – De dag dat mijn grootvader een held was
Uwe Timm – De ontdekking van de curryworst