De vrouw van metaal
Semi-biografische roman over de Colombiaanse kunstenares Feliza Bursztyn.
Juan Gabriel Vásquez heeft niet zijn hele leven in zijn geboorteland Colombia gewoond. Na zijn rechtenstudie in Bogotá, vloog hij uit naar Parijs, Barcelona en zelfs de Ardennen boden hem een tijdelijk huis. Maar kennelijk was zijn land te machtig vertegenwoordigd in zijn hart en keerde hij in 2012 terug naar Bogotá, de stad die veelvuldig voorkomt in zijn literaire werk.
Colombiaanse geschiedenis
De meeste van zijn boeken hebben autobiografische gegevens, maar zijn vooral geschoeid op de Colombiaanse geschiedenis. Ze vormen een sterk portret van de Colombiaanse samenleving door de jaren heen: over de Duitse bewoners in het land rond de tijd van de Tweede Wereldoorlog (De informanten), over de aanleg van het Panamakanaal (De geheime geschiedenis van Coastaguana), de terreur van drugscriminelen (Het geluid van vallende dingen) en een roman rond de moord op de politicus Jorge Eliécer Gaitán (In de vorm van ruïnes). Maar ook de culturele wereld is sterk vertegenwoordigd in zijn werk en kunstenaars en schrijvers duiken regelmatig op in zijn verhalen. Hij schreef een biografie over Joseph Conrad (El hombre de ninguna parte), De reputaties is geschreven rondom de cartoonist Ricardo Rendón en gesprekken met de Colombiaanse filmregisseur Sergio Cabrera inspireerden hem tot het schrijven van De terugblik.
Een vrouw wars van sociale conventies
Zijn nieuwste roman De namen van Eliza speelt wederom in de culturele wereld van Colombia en is een semi-biografische roman over de Colombiaanse beeldend kunstenares Feliza Bursztyn (1933 – 1982). Een vrouw wars van sociale conventies, die haar eerste man en drie dochters in de steek liet voor een grote liefde en die heel goed bevriend was met de schrijver Gabriel García Márquez. Ze studeerde op jonge leeftijd enkele jaren in Parijs onder Ossip Zadkine, keerde later terug naar Parijs als een leerlinge van César Baldaccini, die haar inspiratie werd voor haar monumentale kunst met ijzer. Het resultaat was veelal abstract. Het zware werk met afgedankte metalen werd in Colombia als mannenwerk gezien, maar Feliza bewees dat het ook anders kon. Haar controversiële kunst, net als haar levenspad, haalde regelmatig de roddelbladen. In haar woonplaats Bogotà verkeerde ze in bekende kunstkringen waarin ook andersdenkenden bewogen, links of rechts georiënteerd.
Foute machthebbers
Juan Gabriel Vásquez beschrijft haar roerige leven en het Colombia waarin ze leefde met vloeiende pen en weet zo een levendig Bogotá te schetsen, waar in de cafés intellectuelen, kunstenaars, schrijvers, advocaten en andere politieke figuren samen kwamen om te drinken, te feesten en te discussiëren. Men werkte er hard aan om kunst een plek in Colombia te geven. Het was echter een land waarin de machthebbers, wanneer ze je maar verdachten van een link met een tegenpartij zoals die van de communisten, je snel op het spoor waren. Midden in de nacht kon je dan een klop op de deur verwachten, wat ook Feliza overkwam.
Verrassende en geloofwaardige roman
Terwijl Juan Gabriel Vásquez met het einde in Parijs begint, weet hij in het boek een subtiele spanning op te bouwen en zeil je zo met volle wind in de zeilen door het leven van Feliza Bursztyn, een vrouw die zelfs in Colombia in een vergeethoekje is geraakt. De Mexicaanse Frida Kahlo is de bekendste kunstenares van Zuid-Amerika, die emotionele kunst maakte en een heel bewogen leven leidde, ook dankzij haar tumultueuze relatie met de kunstenaar Diego Riviera. Misschien spreekt Feliza’s abstracte kunst niet zo’n groot publiek aan, maar haar leven en haar liefdes doen niet onder voor dat van Frida Kahlo. Vásquez heeft Feliza Bursztyn weer groot gemaakt, met haar kunst, maar ook wat ze voor het culturele leven in Colombia betekende.
De namen van Feliza is een zeer aangenaam boek om te lezen, fictie ondersteund door veel non-fictie. Je ziet dat Juan Gabriel Vásquez een gedegen onderzoeker is, maar dan de feiten ook weet onder te brengen in een verrassende en geloofwaardige roman, waarin hij laat zien dat Colombia echt veel meer is dan alleen maffia en drugsgeweld.
Juan Gabriel Vásquez – De namen van Feliza (Los nombres de Feliza, vert. Brigitte Coopmans), Meulenhoff 2026
Leestips
Van dezelfde schrijver:
Het geluid van vallende dingen
De geheime geschiedenis van Coastaguana
Fictie uit Colombia:
Gabriel García Márquez – Honderd jaar eenzaamheid
Gevaarlijke politiek in Colombia:
Ingrid de Bétancourt – Woede in het hart
Venezolaanse ballingen:
Lisa St Aubin de Terán – Otto