Vrouw op de maan
Duits/Libanese roman over grootouders die in Libanon woonden.
In 1926 schoot de Amerikaanse uitvinder en natuurkundige Robert Hutchings Goddard de eerste raket succesvol de lucht in. Schrijvers hadden al veel eerder ruimtevaartuigen beschreven op weg naar de maan, zoals Lucian in de tweede eeuw, Francis Goodwin in 1638 en Cyrano de Bergerac in 1657. Misschien kwam de raket van Jules Verne in zijn romans Van de aarde naar de maan (1865) en De reis om de maan (1869) wel het dichtst bij de raket die uiteindelijk daadwerkelijk de maan zou bereiken. Het sprak in ieder geval tot de verbeelding van heel wat mensen, die begonnen te dromen over raketten bouwen om de maan te gaan verkennen.
Van Zambia naar de maan
De maan bezoeken liep uit op een historische wedren tussen Rusland en Amerika. Maar ook de Afrikaanse Zambia National Academy of Science and Space Research and Philosophy van Ba Nkoloso werkte aan een programma om twee katten de ruimte in te sturen, zoals te lezen is in de prachtige roman De rook die dondert van Namwali Serpell.
Van Libanon naar de maan
En dan was er nog een land dat serieuze pogingen deed raketten het luchtruim in te schieten. De bijna al vergeten Lebanese Rocket Society, geleid door de Armeense Manoug Manougian, professor op de Armeense Haigazian Universiteit in Beiroet, schoot met succes begin jaren zestig een aantal raketten af. Toen het leger het project begon te claimen, stopte Manoug ermee, omdat hij niet wilde dat zijn uitvinding voor militaire doeleinden zou worden gebruikt.
De geluksbrenger is een familieroman, verteld door Lilith die samen met haar tweelingzus Lina in Canada is opgegroeid. Ze zijn immigrantenkinderen, want hun ouders en grootouders kwamen uit Libanon en Turkije, wat de twee hoofdthema’s van het boek opleveren: de passie voor het maken van raketten van opa Maroun (gebaseerd op het verhaal van Manoug Manougian) en het mysterieuze verleden van oma Anoush, die nooit veel over haar leven vertelde en al jong stierf. Terwijl Lilith en Lina de verhalen van hun opa uitentreuren kennen en ook de film Frau Im Mond van Fritz Lang meermaals hebben gezien, waar Maroun veel inspiratie uit putte, zijn de verhalen over oma schaars. Anoush had blijkbaar een zwart verleden, waar ze niet meer graag aan herinnerd wilde worden.
De Armeense genocide
Lilith, een filmmaakster, besluit het Beiroet van haar ouders en grootouders op te zoeken, om sporen van het leven van haar oma vinden, die na een barre vlucht uit Turkije in een weeshuis in Beiroet terechtkwam. Daarmee krijgen we niet alleen wat geschiedenis van de Armeniërs in Libanon mee, maar ook de hopeloze situatie waarin het land zich tegenwoordig bevindt en dat zeker deze dagen nog treuriger is.
Dodelijke raketten
Het verhaal stelt ook de vraag over het doel van de wetenschap. Maroun heeft de schade gezien die een bewapende V-2 raket kan veroorzaken en begint te twijfelen aan het bouwen van raketten. Ook in de roman Maangloed van Michel Chabon komt de ruimtewetenschap er niet fraai vanaf, met de ontwikkeling van de V-2 raket door de Duitse wetenschapper Wernher von Braun, voor wie de hoofdpersoon en opa een fascinatie had, tot hij gruwelijke ontdekkingen deed.
Lichte verteltoon
De geluksbrenger slalomt rondom deze twee grote onderwerpen, om de familiegeschiedenis te ontvouwen, die vol zit met allerhande kleinere thema’s, zoals zingende walvissen en de kunst van het tapijtknopen. Het boek vangt aan met de onverwachte geboorte van de tweeling op een veerboot en over Manoun die vanuit zijn nieuwe verblijf in een bejaardentehuis een raket afschiet, die het raam vernielt van een illegale nachtclub. Dit begin zet de toon van de lichtheid waarmee het verhaal wordt verteld, ook al zijn niet alle onderwerpen vrolijk te noemen. Desondanks is het een verleidelijk onderhoudende familieroman geworden met heel veel boeiende thema’s, spelend tussen Canada en Libanon, over afkomst en huidskleur, over geschiedenis en voorouders. Een roman die helaas op dit moment zeker actueel is.
Pierre Jarawan – De geluksbrenger (Frau Im Mond, vert. Jeannet Dekker, Harper Collins Holland, 2025
Leestips
Opa’s en de maan:
Michel Chabon – Maangloed
Rolf Bauerdick – Hoe de Madonna op de maan belandde
De ruimte in:
Jed Mercurio – Omhoog
Samantha Harvey – In orbit
Ruchir Joshi – De laatste straaljagerlach
Een klein hoofdstuk over Afrikaanse ruimtevaart in een fascinerende roman over Zambia:
Namwali Serpell – De rook die dondert
Over Armenië:
Katerina Poladjan – Hier zijn leeuwen
Over de Armeense kwestie:
Antonia Arslan – Het huis met de leeuweriken
Elif Shafak – De bastaard van Istanbul
Stinkende wetenschap:
Benjamin Labatut – De MANIAC
Cormac McCarthy – De passagier
Corman McCarthy – Stella Maris
Immigranten in Canada:
Anita Rau Badami – De roep van de nachtvogel
Ouders en walvissen:
Petra Rautiainen – Het geheugen van de zee
Malachy Tallack – Die mooie Atlantische wals